Demonstreren is een recht. Andere mensen in gevaar brengen is dat niet.
Photo by Stefan
Waar deze blog over gaat
Boeren verdienen respect voor het werk dat zij doen. Zij produceren voedsel en zijn onderdeel van het Nederlandse landschap en de economie. Maar respect betekent niet dat de landbouw boven alle andere belangen staat, of dat iedere vorm van protest aanvaardbaar is. Een boerenbedrijf is geen liefdadigheid, maar een onderneming die produceert, verkoopt en driekwart exporteert. De sector gebruikt wel meer dan de helft van ons land en heeft gevolgen voor natuur, water en klimaat.
Mijn punt is ook niet dat boeren moeten verdwijnen. Mijn punt is dat ook de landbouw moet kunnen veranderen. Bedrijfstakken veranderen met de samenleving, met nieuwe kennis en met nieuwe eisen. Dat geldt voor natuur, water, klimaat en voedsel, en dus ook voor de landbouw.
Feiten en de schaal van de landbouw
Volgens het CBS telde Nederland in 2024 49.900 landbouwbedrijven. Landbouw gebruikte 54 procent van de Nederlandse landoppervlakte. De sector is sterk exportgericht en verweven met import, verwerking en handel. Dat is iets anders dan zeggen dat iedere huidige productieomvang nodig is om Nederland van voedsel te voorzien.
Het actuele Brabantse conflict draait om de mogelijke intrekking van natuurvergunningen van vijf pluimveehouderijen. Vijf bedrijven is ongeveer 0,01 procent van het totale aantal landbouwbedrijven. Dat maakt de gevolgen voor die ondernemers niet onbelangrijk, maar het plaatst wel de leus “zonder boer geen voer” in perspectief: die leus bewijst niet dat iedere huidige productie of ieder bedrijf onmisbaar is voor onze voedselzekerheid.
Demonstreren of machtsvertoon?
In een democratische rechtsstaat is demonstreren een grondrecht. Iedereen mag een mening uiten, vergaderen en betogen. De overheid moet dat recht in beginsel beschermen. Tegelijkertijd kan de overheid grenzen stellen om de openbare orde, gezondheid en verkeersveiligheid te beschermen.
Voor mij is demonstreren bedoeld om mensen te overtuigen. Je brengt je punt over aan zoveel mogelijk mensen, onderbouwt het met verifieerbare feiten en probeert steun te winnen. Een sterke demonstratie bouwt aan begrip en medestanders, zonder bangmakerij, intimidatie of bedreiging.
Daarom stel ik de vraag: is demonstreren verworden tot het gijzelen van voorbijgangers door snelwegen te blokkeren en files te veroorzaken? Ik bedoel “gijzelen” niet letterlijk. Ik bedoel dat gewone burgers dan geen reële keuze meer hebben en de gevolgen van het protest moeten dragen.
Trekkers op de snelweg
De keuze voor trekkers en landbouwvoertuigen op de snelweg maakt deze protesten anders dan een gewone demonstratie. De politie kan optreden en handhaven, maar een trekker is niet veilig fysiek te stoppen met een gewone politieauto. Gewicht en omvang maken directe interventie lastig en riskant voor agenten en andere weggebruikers.
Als een soldatenvakbond met tanks naar Den Haag zou optrekken, zouden we dat niet als een gewone demonstratie zien, maar als een poging tot staatsgreep. Niet omdat een tank en een trekker hetzelfde zijn, maar omdat beide laten zien wat er verandert als protest een machtsvertoon wordt waar de politie niet veilig tegenin kan gaan.
Bij een ongeval op de A59, in de staart van een file rond het boerenprotest, kwamen twee mensen om het leven. De precieze toedracht en eventuele juridische verantwoordelijkheid worden onderzocht. Wel is duidelijk dat dergelijke verkeerssituaties grote risico’s veroorzaken. Een eerdere zaak laat dat ook zien: in 2022 zette een vrachtwagenchauffeur op de A28 bij Beilen, uit solidariteit met de boeren, zijn vrachtwagen stil. Daardoor ontstond een file waarin een motorrijder om het leven kwam. De rechtbank oordeelde later dat het stilzetten van de vrachtwagen een noodzakelijke schakel in die gebeurtenis was.
In de aanloop naar het huidige protest zei een politiewoordvoerder dat boeren die met trekkers naar Den Bosch over de snelweg reden niet zouden worden tegengehouden. Dat betekende niet dat de politie nooit zou ingrijpen; bij een blokkade kon dat wel. Toch is de keuze om het rijden naar het protest niet vooraf te stoppen een terechte vraag na dit dodelijke ongeval. Ik vraag me af of autoriteiten, mede door eerdere escalaties, een directe confrontatie met trekkers wilden vermijden. Daar is geen openbaar bewijs voor, maar die keuze verdient wel uitleg.
De grens
Wie wil dat mensen achter hem gaan staan, moet hen overtuigen en niet dwingen. De landbouw heeft een toekomst, maar die toekomst vraagt aanpassing. Een deel van de protestbeweging lijkt verandering met intimidatie en ontregeling te willen tegenhouden. Voor mij gaat dat te ver.
Bronnen
CBS, Feiten en cijfers over de landbouw: https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2025/14/feiten-en-cijfers-over-de-landbouw
CBS/WUR, Landbouwexport groeit door, import groeit sneller: https://www.wur.nl/nl/nieuws/landbouwexport-groeit-door-import-groeit-sneller
WUR, Voedt Nederland de wereld?: https://www.wur.nl/nl/nieuws/voedt-nederland-de-wereld-studie-zet-vraagtekens-bij-bekend-landbouwbeeld
Rechtspraak, uitspraak over het dodelijke ongeval op de A28 bij Beilen: ECLI:NL:RBNNE:2024:217
Rechtspraak, uitspraak over het schieten op een tractor bij Heerenveen: ECLI:NL:RBMNE:2023:6396
Omroep Brabant, uitspraken OM woordvoerder: https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/6022854/politie-gaat-tractors-op-snelweg-niet-tegenhouden-wel-als-ze-weg-blokkeren
Neem niets uit deze blog klakkeloos over. Controleer de feiten, vorm je eigen mening en draag die uit.