Deze term wordt vaak gebruikt door politici, soms met duidelijke trots: de democratische rechtsstaat. We mogen ons gelukkig prijzen dat we in Nederland wonen: een land waar we vrij zijn, onze stem mogen laten horen en bescherming van de overheid mogen verwachten.
Kortom, het beloofde land. Maar de werkelijkheid is jammer genoeg minder rooskleurig. We mogen stemmen op wie ons in de Tweede Kamer vertegenwoordigt. Alleen: wat zijn de beloften waarmee we naar de stembus worden gelokt eigenlijk waard?
Wat een politicus vandaag zegt voor te staan, kan morgen 180 graden anders zijn. Soms denk ik: stuur dat leger van mediadeskundigen eens naar huis en vertel zelf wat je vindt. En ja, dan breng je misschien iets verkeerd over. Maar “Sorry, ik heb het verkeerd gedaan” maakt een politicus voor mij vooral menselijk.
Je zou een partijprogramma kunnen schrijven dat bestaat uit drie hoofdstukken:
1. Dingen waarover niet te onderhandelen valt.
2. Dingen waar ik achter sta, maar die ik wil aanpassen als ik er voldoende voor terugkrijg.
3. Wisselgeld.
Duidelijk voor de kiezer, duidelijk voor toekomstige coalitiegenoten.
Dat je moet onderhandelen, weet je vóór de verkiezingen ook al. Vertel dus vooraf waar je ruimte zit. Dan kan ik kiezen en je achteraf aan je woorden houden. En als je iets werkelijk ononderhandelbaar noemt, moet je bereid zijn daarvoor buiten de regering te blijven. Anders stelt die belofte weinig voor.
Jouw keuzes hoeven niet mijn keuzes te zijn. Maar als je wilt dat ik ze begrijp, zul je duidelijk moeten zijn. Anders wordt kiezen gokken.
Als politicus moet je ook creatief kunnen denken en vooral de problemen bij de naam noemen.
Neem de landbouw. Volgens mij hebben we op sommige plekken meer intensieve landbouw en vee dan de omgeving kan dragen. Dan kun je blijven sleutelen aan slootafstanden, ander veevoer of berekeningen achter de komma. Maar durf ook te bespreken of de omvang van de productie moet veranderen. En bied de boeren die dat raakt een toekomst.
Want wat mij betreft horen onze boeren bij de besten ter wereld. Samen met onderzoekers, onder anderen in Wageningen, hebben ze veel bereikt. Nederland was in 2024 naar exportwaarde de derde landbouwexporteur ter wereld, achter de Verenigde Staten en Brazilië: twee landen die ruim tweehonderd keer zo groot zijn. Daar telt ook de uitvoer van buitenlandse producten in mee, maar ik blijf het een indrukwekkende positie vinden voor zo’n klein land.
Hoe zou het zijn als we vijfhonderd jonge boerengezinnen de mogelijkheid bieden om vrijwillig elders een bestaan op te bouwen? Met ondersteuning en een fatsoenlijke vergoeding, samen met boeren ter plaatse. Hun kennis inzetten waar die kan helpen om meer voedsel te verbouwen, zuiniger met water om te gaan en landbouwgrond langer vruchtbaar te houden. Misschien kun je zo in Zuid-Amerika ook de druk verminderen om telkens nieuwe stukken bos te kappen.
Rob Jetten zou een hoop vrienden op links kunnen maken, bij mensen die graag meer ontwikkelingssamenwerking zien.
Misschien kunnen we met deelnemende landen ook afspraken onderzoeken over de terugkeer of opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers die Nederland moeten verlaten. Met landen die daaraan willen meewerken en met waarborgen voor de veiligheid en rechten van de betrokken mensen. Mensen die bescherming nodig hebben tegen oorlog, vervolging of ander ernstig gevaar moeten die bescherming kunnen krijgen. Wie uitsluitend om economische redenen komt, heeft daarmee op zichzelf geen grond voor asiel.
Rob Jetten zou een hoop vrienden op rechts kunnen maken, bij mensen die willen dat er werk wordt gemaakt van de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers.
Als deelnemers hier hun bedrijf beëindigen en anderen die productie niet simpelweg overnemen, ontstaat er ruimte. Voor natuurherstel, voor andere vormen van landbouw, zoals biologisch boeren, en voor dieren die meer ruimte krijgen.
Ik word iedere ochtend blij als ik als taxichauffeur langs een weiland rijd waar koeien vrij rondlopen. Je ziet ze groepjes vormen, springen en met elkaar klooien. Andere liggen rustig in het gras te herkauwen. Later zie je ze samen teruggaan naar de stal. Op mij komen ze over als blije koeien. Dat geeft me rust. Ook dat telt mee als we bepalen hoe we Nederland willen inrichten.
Rob Jetten zou een hoop vrienden kunnen maken bij mensen die opkomen voor klimaat, natuur en dierenwelzijn.
Nee, dit is geen doorgerekend regeringsplan. Ik schud het uit mijn mouw. Vijfhonderd is geen heilig getal. Het is een voorbeeld van hoe problemen en belangen met elkaar verbonden kunnen zijn. Zoek uit wat werkt. Daar hebben we politici en deskundigen voor.
Dat is voor mij regeren: verschillende belangen serieus nemen en proberen oplossingen te vinden waar meer mensen iets aan hebben.
En dan die rechtsstaat. Dat we een rechtsstaat hebben, betekent nog niet dat iedereen rechtvaardig wordt behandeld. De toeslagenaffaire laat zien hoe ernstig het mis kan gaan en hoe hard mensen bescherming tegen hun eigen overheid nodig hebben.
Als politici vertellen hoe trots ze zijn, wil ik daarom ook horen wat ze doen voor de mensen die zijn vastgelopen. Mooie woorden zijn gemakkelijk. Een land behoorlijk besturen vraagt meer.
Zo sta ik in het leven. Bouw huizen, rijd auto, vind dingen uit. De wereld hoeft van mij niet stil te staan. Maar denk na over wat je doet en wie de gevolgen draagt. Als wij iets gebruiken, hoort de zorg voor wat ervan overblijft er ook bij. Ons afval hoort niet in zee en onze problemen horen niet vanzelf op het bord van de volgende generatie.
Voor mij zijn we hier tijdelijk. In die tijd mogen we best iets opbouwen en van het leven genieten. Ik gun iedereen die ruimte. Maar laten we de aarde niet leegtrekken alsof er na ons niemand meer komt. Zorg voor het stukje wereld waarop je leeft, met oog voor de mensen en dieren die het met je delen.
Dat verwacht ik ook van politici. Jullie keuzes hoeven niet altijd mijn keuzes te zijn. Vertel eerlijk waar je voor staat, wat je wilt bereiken en waar je grenzen liggen. Dan kan ik kiezen. En dan kan ik je later aan je woorden houden.
Hou op met dat geneuzel en ga aan de slag. Laat zien wat die democratische rechtsstaat betekent voor wie bescherming nodig heeft, voor wie vooruit wil en voor wie straks na ons komt.
Dan krijgt die trots voor mij inhoud. Dan ben ik graag trots mee.
Neem niets uit deze blog klakkeloos over. Controleer de feiten, vorm je eigen mening en draag die uit.